skip to Main Content

Droge ogen: Intense pulsed light behandeling

Er zijn enorm veel mensen die last hebben van droge ogen. Droge ogen kan een groot aantal oorzaken hebben. Dat zorgt ervoor dat er geen standaardbehandeling is die alle vormen van droge kan verhelpen. De meeste oogartsen zetten kunsttranen en ooglidhygiene wel in als standaardbehandeling voor al hun patiënten met droge ogen. Dat is voor de meerderheid van de klachten genoeg maar het leidt er ook toe dat veel patiënten onderhandeld blijven. Veel mensen die last hebben van droge ogen krijgen jarenlang druppels voorgeschreven terwijl ze met een eenvoudige aanvullende behandeling mogelijk veel effectiever geholpen zouden kunnen worden.

Wij bieden naast de standaard behandeling met druppels, ooglidhygiëne en warme kompressen ook die aanvullende behandelingen. De belangrijkste aanvullende therapie zijn punctumpluggen en IPL.

Droge ogen: waarom krijg je ze?

De meest bekende oorzaken van droge ogen zijn te weinig traanproductie (traanklier) en/of te weinig olie door slecht functionerende vetkliertjes (meibomklieren) in de oogleden. Vooral slecht functionerende vetklieren lijkt de meest voorkomende oorzaak van droge ogen te zijn. Dit wordt meibomitis of meibomklierdysfunctie genoemd.

Over de rol van de slijmklieren is minder bekend. Het is moeilijk te meten maar bij zeer ernstige gevallen van droge ogen is aangetoond dat het aantal slijmbekercellen verminderd kan zijn.

Een andere bekende oorzaak van droge ogen is als de oogleden niet goed sluiten. Dit kan voorkomen bij aandoeningen als de verlamming van Bell of na een chirurgische ingreep van de oogleden.

De laatste veel voorkomende oorzaak is een probleem van de pijnsensatie (sensibiliteit) in het hoornvlies. Iemand die minder gevoel heeft in zijn hoornvlies voelt niet (of pas later) dat zijn oog droog is. Hierdoor zal hij minder behoefte voelen om te knipperen. Dit probleem is bekend na refractiechirurgie (LASIK) maar kan ook ontstaan na een ooginfectie.

Als er een stoornis is in de productie of distributie van water/olie/slijm of sensibiliteit kan de traanfilm het oog niet goed egaal vochtig houden met droge ogen als gevolg.

Ik heb geen droge maar natte ogen

Deze opmerking horen wij vaak. De term droge ogen is eigenlijk ook een beetje ongelukkig gekozen. Eigenlijk is de juiste naam: stoornis van de oog bevochtiging. Er zijn 2 soorten tranen: basistranen en spoeltranen (of reflextranen). Goede basistranen zorgen ervoor dat het oog tussen de knipperbewegingen minstens 10 tellen vochtig blijven. De spoeltranen komen in actie als er iets in het oog zit (zoals een vliegje of een zandkorrel) of als de basistranen het oog niet goed bevochtigen waardoor er droge plekken op het oppervlak ontstaan. Helaas hebben de spoeltranen een andere samenstelling dan de basistranen. Ze lossen het probleem niet op, het probleem herhaalt zich voortdurend. Hierdoor krijgt de patiënt het gevoel dat hij geen droge maar natte ogen heeft.

Vochtregulering van het oog

Het oog is ons meest geavanceerde orgaan. Onze ogen werken goed als de buitenkant (het hoornvlies) egaal vochtig is. In de evolutie is het oog ontstaan voor gebruik onder water. In dat milieu was het vochtig houden geen enkel probleem.

In ons droge landbiotoop is dat een grote uitdaging: als er te weinig vocht is zien we niet goed maar als er teveel vocht is zien we ook niet goed of hebben we last van tranende ogen.

Wat we nodig hebben is een egaal dun laagje vocht dat minstens 10 tellen blijft zitten (traanfilm). In de ideale vorm houdt de traanfilm het oog voldoende vochtig zodat het binnenkomende beeld goed op het netvlies geprojecteerd kan worden. Daarnaast moet de traan het oog ook beschermen tegen stof, bacteriën en bijvoorbeeld vliegjes.  Alleen een beetje water is daarvoor niet genoeg. De traan heeft daar een aantal bestanddelen voor nodig. Die bestanddelen zijn: olie, water en slijm. De olie komt uit kleine kliertjes in de oogleden (Meibom kliertjes).

Oorzaak Van Droge Ogen

Het water komt uit de traanklier. Die zit verborgen in de oogkas aan de voorkant boven het oog. Het slijm wordt geproduceerd door slijmbekercellen (=goblet cells) in het oogwit. De olielaag sluit de traan af van de buitenlucht. Dit gaat verdamping tegen en zorgt ervoor dat de traan egaal over het oog blijft zitten. Iedere keer als je knippert met je ogen wordt er een klein beetje olie uit de vetkliertjes geknepen.

Onderzoek naar droge ogen

Het onderzoek begint met het in kaart brengen van de klachten: hoe lang, hoe erg, zijn er andere klachten, droge slijmvliezen elders in het lichaam, gebruik van medicijnen, eerdere oogziektes en eerdere behandelingen (welke oogdruppels of behandelingen heeft u al geprobeerd?)

Bij het onderzoek kan de oogarts gebruik maken van verschillende meetinstrumenten. Zoals de Schirmertest en de fluoresceïne test. Met deze 2 testen worden de traanproductie en stabiliteit gemeten en worden droge plekjes op het hoornvlies zichtbaar gemaakt.

Daarnaast kan de oogarts de meibomklieren beoordelen door in de oogleden te knijpen.

De sensibiliteit (gevoel) van hoornvlies wordt getest door er op meerdere plekken een dun papiertje tegen te drukken.

Twee moderne testen die wij in onze kliniek aanbieden zijn de ‘meibomografie’ en ‘videoanalyse van de traanfilm’. Deze onderzoeken maken het mogelijk om de hoeveelheid functionele meibomklieren te meten en zijn een goede aanvulling op de fluorsceine test.

Samengevat kunnen wij de volgende onderzoeken doen:

  • Fluerescine test (droge plekken en stabiliteit van traanfilm)
  • Schirmer test ( hoeveelheid tranen)
  • Oogleden (snap test en expressie meibomklieren)
  • Sensibiliteit (gevoel van het hoornvlies)
  • Meibomografie (meting van aantal en volume functionerende meibomklieren)
  • Videoanalyse (uitgebreide meting van traanfilm)

De vetlaag (meibom) van het oog

Zoals reeds genoemd bestaat de traan uit verschillende bestanddelen. Bij iedereen is bekend dat tranen een soort water bevatten. Minder bekend is dat er aan de buitenkant een vetlaag (meibom) zit. Meibom zorgt ervoor dat de traan stabiel blijft, het oog goed bedekt en dat de traan niet ter snel verdampt.

Stel je een verse boterham voor die je in de zon legt met een ventilator ernaast. Onbedekt wordt de boterham in korte tijd droog en hard. Maar als je hem bedekt met een laagje folie blijft hij goed. Dat is vergelijkbaar met wat het vetlaagje meibom doet. Als de meibomklieren hun werk niet goed doen komen er teveel openingen in de vetlaag en wordt het minder effectief alsof je een boterham met een mandarijnnetje bedekt in plaats van met folie.

Wat doet de standaardtherapie aan deze droge boterham in de zon?

  1. Bevochtigen met kunsttranen, hij wordt er eerst zompig van en is daarna korte tijd in redelijk conditie, nog een druppel, etc.
  2. Warme kompressen: er komt als je geluk hebt een goede folie over de boterham maar wellicht niets meer dan een fruitnetje…
  3. Punctumpluggen. Is als een wolk voor de zon. Er is minder verdamping maar de folie ontbreekt nog.
  4. Grote bril: er komt een windscherm voor de ventilator

Dit is natuurlijk een wat gechargeerde vergelijking maar als je het op deze manier bekijkt begrijp je beter hoe belangrijk de vetlaag van meibom is.
De hamvraag is dus: hoe zorg je ervoor die vetlaag in optimale conditie te krijgen?

We weten dat de vetlaag in de meibomklieren wordt geproduceerd. Bij iedere knipperbeweging wordt er een beetje vet uit de meibomklieren gemolken. Bij een goede conditie van de meibomklieren is het vet goed van kwaliteit (heldere vloeibare olie) en van kwantiteit (voldoende hoeveelheid). Als er de klieren niet goed functioneren is het vet niet goed van kwaliteit (troebel, niet vloeibaar genoeg) en/of kwantiteit (te weinig).
Als het vet niet vloeibaar genoeg is kan het met warme kompressen vloeibaarder gemaakt worden . Dat kan al voldoende helpen.

De laatste tijd is er ook meer aandacht gekomen voor de hoeveelheid en en grootte van de meibomklieren zelf. In normale toestand heeft een ooglid ongeveer 30 meibomklieren van ongeveer 10 mm lengte. We kunnen tegenwoordig met een meibomograaf precies in kaart brengen hoeveel meibomklieren er zijn nog over zijn en wat hun actieve lengte is. We kunnen zien dat bij mensen met matige meibomfunctie zowel de hoeveelheid klieren als hun lengte afneemt. Als dat zo is betekent dat slecht nieuws want wat eenmaal weg is komt niet meer terug.

Hier is een belangrijke taak weggelegd voor IPL. We zien dat IPL de klieren die er nog zijn beter helpt functioneren en dat verdere achteruitgang gestabiliseerd kan worden.

Wat is IPL?

Intense pulsed light (IPL) of flitslamp wordt al jaren gebruikt in de dermatologie voor diverse huidaandoeningen. Per toeval werd ontdekt dat mensen die IPL ondergingen voor rosacea in het gelaat ook minder last kregen van droge ogen. Op die manier is IPL ook bij de oogheelkunde terecht gekomen. Licht dat op de huid wordt geschenen wordt deels geabsorbeerd. Waar dat wordt geabsorbeerd en hoe diep het de huid kan binnendringen hangt af van de gebruikte golflengte. Een echte laser heeft maar 1 golflengte en kan op die manier zeer nauwkeurig gestuurd worden. De IPL flitslamp produceert het gehele spectrum (golflengtes) van zichtbaar licht. Door gebruik te maken van specifieke filters kunnen wij het spectrum optimaliseren voor het te behandelen deel van de huid. Daarnaast kunnen wij de intensiteit en duur van de puls aanpassen.
De instellingen die wij gebruiken zijn optimaal voor de behandeling van droge ogen. Afhankelijk van de hoeveelheid pigment (huidtype) in de huid passen wij de instellingen aan.
Het effect van IPL op de meibomklieren is dat zowel de kwaliteit als de kwantiteit langdurig kunnen verbeteren.

Er zijn meerdere IPL apparaten op de markt. Wij hebben uitgebreid vooronderzoek gedaan en de meest gebruikte apparaten (op onszelf) getest. We kwamen erachter dat de zogenaamde pijnloze behandeling niet overal even pijnloos was door de warmte die er bij ontstaat. Dit was het geval bij sommige ongekoelde apparaten waar je van tevoren moet koelen met icepacks. Wij hebben mede daarom uiteindelijk gekozen om de beste IPL, de Lumenis M22 aan te schaffen. Deze heeft namelijk een behandelkop met ingebouwde koeling (SapphireCool™ technologie) zodat de behandeling niet pijnlijk is. Dit is ook het apparaat dat door de uitvinder van de techniek, de Amerikaanse oogarts Toyos is ontwikkeld.

Vooronderzoek van IPL

Er wordt eerst een uitgebreid vooronderzoek gedaan waarin onder meer gekeken wordt naar de kwantiteit (schirmertest) en kwaliteit (BUT, Nibut) van de tranen. De conditie van het hoornvlies (droge plekjes, sensibiliteit) wordt beoordeeld. We doen een meibomografie om de meiklieren te beoordelen. Dit vooronderzoek is van belang om te achterhalen welke problemen aangepakt moeten of kunnen worden. Dat kan resulteren in adviezen voor bepaalde druppels, en/of punctumpluggen en/of een behandeling met IPL.

Voor wie is IPL geschikt?

Voor veel mensen kan IPL een nuttige aanvullende behandeling zijn. Maar helaas is niet iedereen geschikt. Bij bepaalde omstandigheden is het mogelijk dat IPL ongewenste neveneffecten heeft. Mede daarom wordt er een uitgebreide intake gedaan. De meest bekende contra-indicatie voor IPL is een te donkere huid. Het pigment in de huid zou dan teveel energie op waardoor de huid (blijvend) kan verbleken. Verder wordt IPL niet gedaan bij: zwangerschap/borstvoeding,actieve herpes (koortslip), HIV, kanker, keloid, inflammatiore huidaandoeningen en bij gebruik van Sint Janskruid.

Wat is de planning van IPL?

Als u geschikt bent bevonden vragen wij u een informed consent formulier te lezen en te tekenen. Daarna kan de behandeling worden ingepland. We beginnen met een serie van 3 met een pauze van 4 weken ertussen. Over het algemeen wordt aangeraden om nadien eens per jaar een touch up behandeling te geven.

Na de behandeling moet u gedurende een paar weken direct zonlicht zoveel mogelijk vermijden. Als u toch in de zon komt is het van groot belang om een goede sunblock te gebruiken (factor 50).

Hoe verloopt de behandeling?

De behandeling vindt plaats op een stoel in de behandelkamer. Om uw ogen te beschermen tegen het felle licht worden uw oogleden bedekt.
De behandelaar bedekt de huid met een laag contactgel. De gel voorkomt verbranding van de huid. De gekoelde behandelkop wordt zachtjes tegen de huid gedrukt. U kunt zelfs met uw ogen dicht de lichtflitsen duidelijk waarnemen. We behandelen in 20-30 flitsen het huidgebied onder de ogen van oor tot oor.
Hierna worden gel en oogbedekking verwijderd. Aan het eind worden de meibomklieren voorzichtig uitgedrukt. Dat maakt de behandeling nog effectiever. Dit uitdrukken kan wel gevoelig zijn.

Na de behandeling

U kunt direct na de behandeling naar huis. U kunt direct alle normale activiteiten hervatten. Het is wel van het grootste belang dat u zoveel mogelijk uit de zon blijft en indien u toch in de zon komt om goede sunblock factor 50 te gebruiken op het behandelde gebied.
Sommige mensen ervaren direct een verbetering maar in de meeste gevallen is het effect pas na een aantal sessies merkbaar. De ervaring leert dat ongeveer 90% van de mensen een verbetering ervaart.

Kosten van de behandeling

Helaas wordt IPL door geen enkele zorgverzekering vergoed. De tarieven van IPL vindt u op de pagina met tarieven onverzekerde zorg.

Consulten voor droge ogen en punctum pluggen worden gelukkig wel (grotendeels) vergoed door de verzekering.

Andere behandelingen droge ogen

De behandeling van droge ogen heeft een aantal stappen/mogelijkheden. Omdat het een probleem is dat meerdere oorzaken kan hebben die ieder op een andere manier behandeld moeten worden is er geen vast patroon. Vrijwel iedere behandeling begint met druppels (stap 1). De andere stappen zijn op indicatie.

1. oogdruppels (kunsttranen)

Kunsttranen zijn er in vele soorten en maten. Het is vaak een zoektocht naar de juiste. Het kan zijn dat er meerdere soorten moeten worden uitgeprobeerd. Veelgebruikte druppels zijn : duratears, vidisic, hylo-comod, celluvisc, artelac, hylo-gel en hylo-dual.

2. OOGLIDHYGIËNE

Ooglidhygiëne houdt meestal in dat de patiënt het advies krijgt om warme kompressen te gebruiken en om de randen van de oogleden schoon te houden (zie behandeling blefaritis) met bijvoorbeeld een reinigingswatje gedrenkt in blefasol.

3. warme kompressen

Warme kompressen kunnen ervoor zorgen dat het vet in de meibomklieren vloeibaarder wordt en beter in de traanfilm komt bij knipperen. Een goede methode is een in warm (niet heet!) water gedrenkte handdoek gedurende enkele minuten tegen de gesloten oogleden aan te houden. Veel mensen maken de fout om hiervoor een klein watje te gebruiken. Dit koelt echter te snel af.

4. medicatie

Er is een aantal medicijnen beschikbaar voor droge ogen. Dat zijn onder meer: terra-cortril oogzalf (blefaritis), efracea/minocycline (rosacea) dexamethason (bij voorkeur niet gebruiken!) en ciclisporine. Deze middelen worden op indicatie toegepast en zijn zeker niet voor iedereen van toepassing.

5. punctumpluggen

De punctumplug is een zeer elegante en vaak effectieve behandeling van droge ogen. Ze zijn goed te vergelijken met een stop in de wastafel. Het menselijk oog heeft 2 afvoerputjes voor de tranen, 1 in het bovenste ooglid (punctum superior) en een in het onderste ooglid (punctum inferior). De puncta bevinden zich op de ooglidrand bij de neus. Als er in de onderste traanpunt een klein stopje wordt geplaatst kan de traan langer bij het oog blijven. Puntumpluggen vallen onder verzekerde zorg. Lees meer over punctumpluggen.

Welke behandeling past bij mij?

Als u slechts af en toe een geïrriteerd oog heeft is een kunsttraan meestal afdoende. Heeft u ook last van blefaritis of meibomitis is ooglidhygiëne en warme kompressen een logische 2e stap. Zijn er te weinig tranen (schirmertest) dan kunnen er punctumpluggen worden gegeven.

Blijft u ondanks druppels, ooglidhygiene warme kompressen, medicatie of punctumpluggen last houden van droge ogen dan kan IPL overwogen worden. Overigens kunnen puntumpluggen of IPL ook toegepast worden voor minder erge gevallen.

6. blephex

BlephEx behandeling is een zeer effectieve behandeling van blepharitis. Het kan gecombineerd worden met andere behandelingen tegen droge ogen.

Hulpmiddelen

In sommige gevallen worden er speciale hulpmiddelen gebruikt. Dat zijn bijvoorbeeld de kappenbril (een afsluitende bril die verdamping tegengaat. Wordt weinig gebruikt).

Verder zijn er speciale contactlenzen mogen (bandagelenzen en scleralenzen). Bandagelenzen zijn voor gebruik voor de korte termijn. Scleralenzen zijn grote contactlenzen. Ze zij groter dan het hoornvlies en zorgen ervoor dat er een traanreservoirtje over het hoornvlies heen blijft zitten. Scleralenzen moeten worden aangemeten door gespecialiseerde optometristen. Ze zijn vrij kostbaar, deze kosten worden over het algemeen (grotendeels) vergoed door de zorgverzekering. Scleralenzen worden vooral gebruikt bij aandoeningen van het hoornvlies (Cornea) zoals keratoconus.

Back To Top